Artrose kan effect hebben op verschillende aspecten van het leven, waaronder ook intimiteit. Intimiteit en seksuele activiteit is een onderwerp dat vaak onderbelicht blijft, zowel in de literatuur als in de spreekkamer. Intimiteit kan voor iedereen anders zijn en intimiteit hoeft niet alleen seks te betekenen.
Beperkend effect van artrose
Artrose veroorzaakt pijn, stijfheid en bewegingsbeperking en kan daarom een negatief effect hebben op het plezier dat iemand aan seks beleeft. Ann Mabe Newman beschrijft in haar artikel (2007) dat pijn, of de angst voor pijn, kan zorgen voor minder zin in seks. Als de partner bang is om pijn te veroorzaken, zal degene ook niet snel starten met seks. Seks hoort plezierig te zijn, maar als één van beide partners bang is om pijn te hebben of pijn te veroorzaken, kan dat frustrerend zijn.
Praten is belangrijk
Newman benadrukt dat communicatie heel erg belangrijk is: het bespreken van de (seksuele) behoeften en wensen met de partner. Aangezien pijn en vermoeidheid door artrose niet altijd zichtbaar zijn, is het belangrijk om bij uw partner aan te geven hoe u zich voelt. Naast duidelijk en open communiceren, worden er nog andere tips gegeven:
- Oefen met ontspanning en fantaseren.
- Neem pijnstillers zodat ze hun maximale werking bereiken op het moment dat seksuele activiteit plaatsvindt.
- Neem een warme douche voor de seks om de spieren te ontspannen.
- Probeer posities uit voordat er gestart wordt met seksuele activiteit.
- Stop en verander van positie of rust uit tijdens de seksuele activiteit.
- Onderzoek andere manieren om intimiteit te uiten.
- Gebruik andere manieren om uw partner te bevredigen (masturbatie of orale seks).
Wat voor onderzoeken zijn er gedaan?
Het aantal onderzoeken dat is gedaan naar artrose en intimiteit of seksuele activiteit is beperkt. Hieronder worden twee verschillende onderzoeken besproken. In het eerste onderzoek is er gebruik gemaakt van vragenlijsten en in het tweede onderzoek zijn mensen met artrose geïnterviewd.
- Kai Fu en anderen schrijven in hun artikel (2023) dat seksuele functie en bevrediging een onderdeel is van iemands kwaliteit van leven. Dit aspect wordt vaak genegeerd in onderzoek. Daarom hebben zij in 2023 in Australië via vragenlijsten onderzoek gedaan naar (tevredenheid over) seksuele activiteit bij mensen met heupartrose. Hieruit bleek dat veel mensen met heupartrose seksueel actief (willen) blijven, maar dat de heupartrose invloed heeft op hun seksuele activiteit. Een kwart van de mensen met heupartrose was niet tevreden over hun seksuele activiteit. Psychologische factoren die zorgden voor seksuele ontevredenheid waren: angst, depressie of stress tijdens seksuele activiteit en weinig zelfvertrouwen in het voltooien van seksuele activiteit.
Wederom wordt het belang van communicatie tussen partners benadrukt. Ook het op het juiste moment innemen van pijnstillende medicatie, het oefenen van verschillende posities en het nemen van een warm bad om de spieren te ontspannen worden als tips meegegeven. Tot slot kan het gebruik van gewrichtssteunen (bijvoorbeeld een kussentje onder de heup of knie) helpen om de seksuele houding te behouden.
Kai Fu en anderen concluderen dat zorgverleners patiënten op een goede manier moeten vragen of zij het effect van hun heupartrose op hun seksuele activiteit willen bespreken. Daarnaast moet volgens hen seksuele activiteit ook een onderwerp worden in de voorlichting aan patiënten met heupartrose.
- Emma Nilsing Strid en Marie Ekelius-Hamping noemen in hun artikel (2020) dat seksuele gezondheid een belangrijk onderdeel is van kwaliteit van leven en dat er maar weinig bekend is over hoe mensen met artrose seksuele gezondheid ervaren. Om hier meer over te weten te komen hebben ze in 2020 in Zweden mensen met heup- of knieartrose geïnterviewd. Uit de interviews bleek dat de impact van heup- of knieartrose op seksuele gezondheid per persoon verschilt. De overgrote meerderheid benoemde dat pijn tijdens seksuele activiteit door artrose hen belemmert om volledig seksueel actief te zijn, terwijl ze dit wel graag willen. Deelnemers gaven aan dat ze samen met hun partner oplossingen hebben gevonden door erover te praten en verschillende dingen uit te proberen. Deelnemers die seks te pijnlijk vinden door de artrose benoemden het belang van andere vormen van intimiteit, zoals strelen, kussen en knuffelen.
Verder kwam er uit de interviews dat de behoefte om over seksuele gezondheid te praten met een zorgverlener per persoon verschilt. Geen enkele deelnemer had erover gesproken met een zorgverlener. Deelnemers zeiden dat het misschien nog een beetje een taboe is om erover te praten (met oudere patiënten) en dat een consult zich meestal beperkt tot lichamelijke klachten. De meerderheid van de deelnemers gaf aan dat ze het wel zouden waarderen als er aandacht is voor seksuele gezondheid vanuit een zorgverlener of via een brochure.
Emma Nilsing Strid en Marie Ekelius-Hamping concluderen dat uitgezocht moet worden hoe ondersteuning en informatie over seksuele gezondheid bij artrose het best kan worden gegeven.
Conclusie
Artrose heeft effect op de kwaliteit van leven en hieronder valt ook seksuele gezondheid. Het is een onderwerp wat niet vaak besproken wordt in relatie tot artrose. Pijn, stijfheid en bewegingsbeperkingen door artrose kunnen effect hebben op intimiteit en seksuele activiteit. Als één van beide partners bang is om pijn te hebben of pijn te veroorzaken kan dit het plezier in seks verminderen. Het belang van communicatie tussen partners om elkaar goed te begrijpen werd daarom meermaals benadrukt. Er kan dan samen uitgeprobeerd worden wat goed voelt. Daarnaast kan het helpen om gewrichtssteunen te gebruiken, verschillende posities te proberen en vooraf een warm bad te nemen. Over seksuele gezondheid wordt niet vaak gesproken met een zorgverlene. En er is niet veel onderzoek naar gedaan in relatie met artrose. Seksuele gezondheid bij artrose lijkt daarom nog een taboeonderwerp te zijn, terwijl het eigenlijk heel normaal is.
Bronnen:
Ann Mabe Newman (2007): Arthritis and sexuality – PubMed
Kai Fu en anderen (2023): Sexual activity satisfaction in symptomatic hip osteoarthritis patients: A cross‐sectional, national web‐based study – PMC
Emma Nilsing Strid en Marie Ekelius-Hamping (2020): Experiences of sexual health in persons with hip and knee osteoarthritis: a qualitative study – PMC
Gepubliceerd: 12-02-2026
Auteur dit artikel: Anja Roelofsen